Powiat szczycieński położony jest w południowej części województwa warmińsko - mazurskiego. Siedzibą samorządu powiatowego jest miasto Szczytno, które stanowi centrum życia społecznego, kulturalnego i gospodarczego.

Szczytnoznajduje się na pograniczu Pojezierza Mrągowskiego i Równiny Mazurskiej, nad jeziorami Domowym Dużym i Małym, zwanymi dawniej jeziorami Wielkim i Małym zamkowym. Działają tu zakłady przemysłu drzewnego i spożywczego. Miejscowość jest najbardziej znana głównie za sprawąWyższej Szkoły Policji.

Wpobliżu jezior, przy ul. Sienkiewicza zachowały się pozostałości XIV–wiecznego zamku krzyżackiego. W XVII wieku twierdza podupadła, a w XVIII wieku częściowo rozebrano wieżę. Na terenie przedzamcza wzniesiono ratusz.

 

Ruiny zamku krzyżackiego w Szczytnie, fot. Tomasz Gida

 

WMuzeum Mazurskimprzedstawione są dzieje miasta i okolic. Można zobaczyć m.in. meble, tkaniny, ceramikę mazurską, cenną kolekcję malowanych kafli z XVIII i XIX wieku oraz ekspozycję poświęconą gatunkom zwierząt zagrożonych wyginięciem.

Przy ulicy Warszawskiej wznosi siękościół ewangelickiz II poł. XV wieku, odbudowany w XVIII wieku w stylu barokowym. We wnętrzu warto zwrócić uwagę na barokowy ołtarz i ambonę z początku XVIII wieku. W Szczytnie zachowały się ponadtobudynki z przełomu XIX i XX wieku. Przy ulicy Konopnickiej znajduje się neogotyckikościół parafialny Wniebowzięcia NMPz lat 1899 - 1900. W 1923 roku odbudowano wieżę.

Na uwagę zasługująSzczycieńskie Pofajdoki, które są nowym symbolem oraz elementempromującym miasto. Są to niewielkie skrzaty, które znajdują się w wielu miejscach w mieście. Przedstawiają one różne scenki od komicznych po historyczne. Pierwsze figurki pojawiły się w 2008 roku na Placu Juranda niedaleko e – ławeczki, z której można pomachać lub przesłać życzenia znajomym na całym świecie. Dziś miasto zostało już opanowane przez te małe krasnale: Rycerz, Drwal, Uciekinier, Amor, Jurand, Urwisy, Rabuś, Znachor, Strażak, Biznesmen, Obieżyświat, Ornitolog oraz Policjant.

Ze Szczytnem związana jest osobaKrzysztofa Klenczona.To właśnie tutajmieszkał, uczył się i dorastał jeden z członków zespołu Czerwone Gitary. Był on wokalistą, gitarzystą i kompozytorem tego kultowego bandu. W miejskim parku na uwagę zasługujepomnik z fontanną oraz pub „Gama”, który jest dedykowany artyście. Przed Domem Kultury znajduje sięrzeźbatego wspaniałego twórcy wybudowana w 1996 roku.

Wsezonie letnim w ostatni weekend lipca odbywają sięDni i Noce Szczytna. Jest to coroczna impreza odbywająca na placu Juranda, na którą zapraszane są gwiazdy polskie jak i zagraniczne. Imprezę rozpoczyna przemarsz świty Juranda główną ulicą miasta.

Pasymto miasto w położone na Pojezierzu Olsztyńskim nad jeziorem Kalwa, przy drodze do Szczytna. Jest to znana miejscowość wypoczynkowa. W centrum zachowały się pozostałościśredniowiecznych murów obronnychorazmałomiasteczkowa zabudowaz XVIII i XIX wieku. W rynku stoi XIX – wieczny neogotyckiratusz.

Za najcenniejszy zabytek Pasymia uchodzikościółz ok. 1390 r. (obecnie ewangelicki), wielokrotnie przebudowywany w następnych wiekach. Jest to najstarszy kościół na Mazurach. Dziś jest to późnogotycka budowla z barokową wieżą krytą gontem. W ładnym ołtarzu głównym z II połowy XVII wieku przedstawiono wyobrażenie Świętej Trójcy w otoczeniu ewangelistów oraz scenę Ostatniej Wieczerzy.

Ponadto warto zwrócić uwagę na neogotyckikościół Najświętszego Serca Jezusowego(dawniej ewangelicki), który pochodzi z II poł. XIX w.

Jezioro Kalwa(569 ha) jest połączone jeziorkiem Kielpunek i rzeczką z Jeziorem Leleskim o powierzchni 429 ha. Przez akweny wiedzie atrakcyjny szlak kajakowy. Jezioro na mapie przypomina podkowę o nieregularnych ramionach. Linię brzegową urozmaicają liczne półwyspy. Na leżącym w pobliżu Pasymia półwyspie Ostrów wzrok przyciąga charakterystyczny stożek bez wierzchołka nazywany„ściętą górą”. Jest to dawne pruskie grodzisko. Nad akwenem panuje idealny spokój. Jezioro jest objęte strefą ciszy oraz stanowi bardzo dobre warunki dla amatorów wędkarstwa. Można tutaj złowić całkiem dorodne leszcze.

Wielbarkto wieś gminna 20 km na południe od Szczytna położona nad rzeką Sawicą u jej ujścia do rzeki Omulwi. Miejscowość znana była w II połowie XIX wieku w całej prowincji głównie z przemysłu tekstylnego. W okolicy wydobywano również rudę darniową na potrzeby tamtejszej huty. Do cennych zabytków Wielbarka zaliczany jest dawnykościół ewangelickiz początku XIX wieku, wybudowany w stylu neoromańskim według projektu Karla Friedricha Schinkla. Jest to duża salowa budowla z wieżą, założona na planie czworoboku. Są tu również neogotyckikościół parafialnyz końca XIX wieku i neogotyckakapliczka.

Krajobraz gminy zdominowany jest przez rozległe podmokłe łąki i lasy. Przez Nadleśnictwo Wielbark biegną 3szlaki rowerowe: zielony o długości 35,5 km, żółty liczący 4,3 km i czerwony o długości 14,2 km. Na szczególną uwagę zasługuje szlak czerwony, który swój początek i zarazem koniec ma przy leśniczówce „Wielbark” za mostem na rzece Omulwi. Okolice gminy stanowią wymarzone miejsce dla grzybiarzy i amatorów jagód. Corocznie pod koniec sierpnia i początkiem września w podwielbarskich lasach odbywają się mistrzostwa „Grzybowanie".

Gmina Rozogipołożona jest przy ważnym szlaku komunikacyjnym Warszawa-Mazury, w regionie tzw. Zielonych Płuc Polski, na pograniczu mazursko-kurpiowskim. Jest bramą wjazdową na Mazury. Od północy sąsiaduje z Gminą Świętajno, od wschodu z gminami Ruciane Nida i Pisz, od Zachodu z gminami Szczytno i Wielbark, zaś od południa i południowego wschodu z gminami typowo kurpiowskimi: Myszyniec i Łyse, które leżą w województwie mazowieckim.

Zciekawszych zabytków miasta można wymienić dawnykościół ewangelicki, obecnie katolickip.w. św. Marii Magdaleny orazMuzeum Mazursko – Kurpiowskie. Obiekt można zwiedzać po wcześniejszym telefoniczny uzgodnieniu.

Atrakcję regionu stanowiązabytkowe kościoły i cmentarze ewangelickieoraz mazurska wieśKlon. Miejscowość ta ciekawa jest pod względem architektonicznym i widokowym. Do dnia dzisiejszego zachowana została w większej częścizabudowa drewniana z XIX wieku.
 
Świętajnoto gmina wiejska, położona wśród jezior i lasów. Siedzibą gminy jest Świętajno, gdzie na uwagę zasługują dwa kościoły:kościół ewangelicki, obecnie katolickip.w. św. Andrzeja Boboli orazkościół chrześcijan baptystów. W miejscowościPiasutnomożna zobaczyćchaty mazurskieorazbudynek szkoły polskiejz 1931 roku. Następną miejscowością sąJerutkigdzie warto zobaczyćkościół ewangelicki, obecnie katolicki p.w. św. Maksymiliana Kolbe. Jest to kościół filialny z 1734 roku, z wieżą z 1821, usytuowany w głębi cmentarza kościelnego. Obiekt jest ciekawy zarówno pod względem architektonicznym jak i pod względem wyposażenia. Znajduje się tam też barokowy prospekt organowy, plebania XVIII-wieczna oraz szkoła z 1906r.

WSpychowiewarto zobaczyćwielodrożnicęorazkościół ewangelicki, obecnie katolicki p.w. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy z 1903 roku.

Babiętapołożone są przy drodze Mrągowo-Szczytno, na szlaku rzeki Krutyni. W tej okolicy nazywa się ona Babięcką Strugą. Największą atrakcją miejscowości, poza szlakiem kajakowym jest zabytkowymłyn wodny.

Gmina Dźwierzutypołożona jest w północnej części powiatu. Natomiast same Dźwierzuty z siedzibą władz gminnych położone są w niedaleko od jeziora Sasek Wielki (866 ha), które zalicza się do większych w Krainie Wielkich Jezior. Wśród zabytków na uwagę zasługują obiekty sakralne oraz zachowana częściowo architektura dworska. Miłośnicy historii i zabytków mogą zobaczyć: w Dźwierzutach –kościół gotycko – barokowyz XIV – XVI wieku, odbudowany w końcu XVII wieku. Ołtarz główny pochodzi z XVII wieku, barokowa ambona i polichromowane organy z XVIII wieku. Ciekawym zabytkiem jest równieżkościół katolickiz 1882 r., konsekrowany pod wezwaniem Trójcy Przenajświętszej w 1884 r. Zbudowany w stylu neogotyckim. Jest to budowla jednonawowa ze strzelistą wieżą i półkolistym prezbiterium ze stylowym wyposażeniem wnętrza.

WTargowiena uwagę zasługuje poewangelicki kościół katolicki (od 1986 r.), który budowano przez 50 lat (1884 - 1934). Jako materiał budowlany służyły obrobione kamienie polne. Zbudowany został na miejscu kościoła z 1405 r., a rozebranego w 1823 roku. Obok kościoła znajduje się masywnadzwonnica.

Miłośnicy przyrody mogą wybrać się do florystycznegoRezerwatu przyrody Kulkazwanym też rezerwatem roślinności stepowej. Utworzony został w 1955r., celem zachowania fragmentu lasu ze stanowiskami flory pontyjskiej. Obszar, który liczy 12,39 ha powierzchni ciągnie się pasem o szerokości zaledwie kilkudzieśięciumetrów i długości aż ok. 25 km wzdłuż wschodniego brzegu rynnowego jeziora Łęgsk. Roślinność, jaką można tu spotkać to: sasanka łąkowa, sparceta piaskowa, drikiew żółtawa, pięciomik piaskowy, gorycz pagórkowy, groszek czerniejący, ciemiężyk białkowy.

Gmina Jedwabnonazywana jest „Bramą wiodącą na Mazury”. Położona jest w południowo – zachodniej części Równiny Mazurskiej. Do ciekawszych atrakcji okolicy można zaliczyćrezerwaty„Dęby Napiwodzkie”, „Galwica”, „Małga” oraz leśna ścieżka dydaktyczna w okolicach wsiDłużek. Miłośnicy przyrody mogą odbyć wycieczkę w poszukiwaniu pomników przyrody, takich jak Dąb Napoleona w okolicy miejscowościNowe Boroweczy Aleję Dębową w okolicy Dłużka.

Jednym z największych dóbr Gminy Jedwabno są 43 jeziora i rzeki, które tworzą bazę dla żeglarstwa, kajakarstwa i wędkarstwa. Do ciekawszych warto zaliczyć szlak wodny rzeki Omulew, który jest doskonały dla amatorów aktywnego spędzania wolnego czasu. Rzeka ma zachowany naturalny, dziki charakter. Podczas spływów można podziwiać piękno naturalnego krajobrazu.